Bilirubin là gì? Tại sao cần xét nghiệm bilirubin huyết thanh?

Ngày đăng: 10/23/2021
74 lượt xem

Trong xét nghiệm máu thường có chỉ số bilirubin. Bạn có từng thắc mắc bilirubin là gì, tại sao cần xét nghiệm bilirubin huyết thanh? Bài viết dưới của Đoàn Thị Hoài Trang sẽ giúp bạn trả lời những vấn đề trên.

1. Bilirubin là gì?

Trên đây là dị hóa của chuyển hóa heme. Trong đó, bilirubin ở trạng thái không liên hợp sẽ gây độc cho nhiều tế bào. Cơ thể có các cơ chế bảo vệ chống độc tính của bilirubin bao hàm link với albumin huyết tương, hấp thu, chuyển hóa và bài tiết ra ngoài qua mật, thận.

Nhờ những cơ chế bảo vệ này, tác dụng có hại của bilirubin không liên hợp chỉ giới hạn ở trẻ sơ sinh có bilirubin không liên hợp tăng cao và đối tượng người tiêu dùng bị rối loạn tuần hoàn di truyền liên quan đến liên hợp bilirubin.

Tổng lượng bilirubin trung bình ở phái nam cao hơn so với phái đẹp.

Cấu tạo của bilirubin
Kết cấu của bilirubin

2. Quá trình sản xuất 

Bilirubin được hình thành do sự phân hủy của heme có trong hemoglobin, myoglobin, cytochromes, catalase, peroxidase và tryptophan pyrrolase.

80% bilirubin sản xuất hằng ngày (250 đến 400 mg ở người trưởng thành) có nguồn gốc hemoglobin.

20% có nguồn gốc từ những hemoprotein khác và nhóm nhỏ nhân heme tự do.

Nồng độ bilirubin tăng liên quan đến các vấn đề bệnh lý (như tan máu, rối loạn tuần hoàn tụ máu, thiếu máu hồng cầu to…).

Bilirubin được tạo ra bởi sự phân hủy nhân heme qua trung gian bởi hai nhóm enzyme:

  • Heme oxygenase.
  • Biliverdin reductase.

Heme oxygenase mở vòng porphyrin của heme bằng phương pháp xúc tác oxy hóa.

Tạo biliverdin, màu xanh lá, sau đó bị khử bởi biliverdin reductase thành bilirubin IX-alpha, màu vàng cam.

Sắt được giải phóng trong này. Cầu nối carbon bị oxy hóa được đào thải dưới dạng carbon monoxide (CO). Đo lượng CO nội tại đã được sử dụng để định lượng bilirubin.

3. Bilirubin liên hợp là gì?

Là dạng bilirubin liên kết với albumin trong huyết tương. Bilirubin chủ yếu liên kết với albumin trong huyết tương, ngoài ra có liên kết với lipoprotein.

Albumin liên kết giữ bilirubin trong không khí mạch máu, do đó ngăn chặn sự và ngọt ngào của nó ở những mô ngoài thể chất, đặc biệt ở não và hạn chế và giảm thiểu lọc cầu thận.

>> Đọc thêm: Xét nghiệm bilirubin giúp chẩn đoán bệnh lý như thế nào?

4. Bilirubin không liên hợp

Dạng bilirubin tự do không liên hợp trong huyết thanh. Chỉ một phần nhỏ bilirubin xuất hiện ở trạng thái tự do không link. Bilirubin không liên hợp thậm chí gây độc cho não lúc nồng độ của nó vượt quá albumin.

Một trong những chất có thể link với albumin tại cùng vị trí với bilirubin. Ví dụ: sulfonamid, warfarin, thuốc chống viêm và thuốc cản quang. Những tác nhân này thậm chí thay thế bilirubin liên kết với albumin. Chúng dẫn đến bệnh não do lắng đọng bilirubin ở trẻ sơ sinh dù không làm thay đổi tổng nồng độ bilirubin trong huyết thanh.

Nhiều hợp chất khác như axit béo link tại một vị trí albumin . Tuy nhiên trong một số trong những trường hợp, nó thậm chí làm giảm sự link của albumin so với bilirubin.

Bilirubin gồm có dạng liên hợp và không liên hợp
Bilirubin gồm có dạng liên hợp và không liên hợp

Albumin link của bilirubin thường thậm chí chuyển về dạng không liên hợp. Tuy nhiên, link thậm chí bền vững, không thể chuyển thành dạng không liên hợp, xẩy ra lúc tăng bilirubin liên hợp kéo dãn (ví dụ, trong tắc nghẽn đường mật). Phần bilirubin link với albumin không được tách thành bilirubin tự do bởi gan hoặc thận. Điều này thậm chí tăng bilirubin máu kéo dãn sau lúc nội soi hoặc phẫu thuật giảm tắc nghẽn đường mật.

5. Quá trình chuyển hóa

Bilirubin rất ít hòa tan trong nước ở pH , có liên quan đến những tác dụng ô nhiễm của nó.

Quy trình chuyển hóa theo 3 mức độ:

  • Trước lúc tới gan, bilirubin chưa được liên hợp.
  • Tại gan, bilirubin kết glucuronid nhờ enzym glucuronyl transferase tạo ra bilirubin liên hợp thậm chí hòa tan trong nước.
  • ra khỏi gan tiến đến ruột già, bilirubin liên hợp lại được chuyển hóa thành dạng chưa liên hợp. Sau đó được thải trừ ra khỏi thể chất.

Chuyển đổi bilirubin IX-alpha thành dạng hòa tan trong nước bằng phương pháp cắt đứt những link hydro, đào thải ra ngoài nhờ gan và thận. Quá trình chuyển đổi này nhờ enzym glucuronyl transferase. Bilirubin glucuronide tan trong nước và đơn giản dễ dàng qua mật. Bilirubin được qua mật người dưới dạng diglucuronide. Dạng không liên hợp chỉ chiếm 1 – 4% sắc tố trong mật .

Ước tính, 20% bilirubin liên hợp sẽ được tái hấp thu vào máu. Trong lúc 80% được thải trừ trong đường mật rồi vào ruột. Ở ruột, bilirubin được chuyển hóa thành urobilinogen, stercobilin và được thải trừ qua phân.

Chỉ một phần rất nhỏ urobilinogen có ở đường tiêu hoá sẽ được tái hấp thu vào khối hệ thống tĩnh mạch máu cửa để tiếp gan, ruột. thấy urobilinogen trong nước tiểu (urobilinogen không gắn với protein).

Quy trình trị liệu bằng ánh sáng (chiếu đèn) giúp làm giảm nồng độ bilirubin trong huyết thanh ở trẻ sơ sinh bị tăng bilirubin nặng. Điều này nhờ sản xuất các chất đồng phân tử. Lượng chất này thiếu link hydro và được trực tiếp vào mật không cần chuyển hóa thêm.

Quá trình chuyển hóa Bilirubin
Quy trình chuyển hóa

6. Sự hấp thu và lưu trữ bilirubin bởi những tế bào gan

Trong gan, phức tạp albumin-bilirubin sẽ phân tách, tạo bilirubin không liên hợp. Bilirubin được đưa vào gan bằng khuếch tán thuận, không tiêu tốn .

Khiếm khuyết trong hàm vị trung gian ở từng giai đoạn vận chuyển bilirubin thậm chí tăng bilirubin máu.

Quy trình hấp thu bilirubin bị suy yếu ở một số trong những bệnh:

  • Người mắc bệnh mắc hội chứng Gilbert (tăng bilirubin không liên hợp do sản xuất bilirubin). Bị ức chế bởi một số trong những (ví dụ, rifampin, axit flavaspidic).
  • Sự tái hấp thu của bilirubin liên hợp và không liên hợp bị phá vỡ hội chứng Rotor. Nguyên nhân là do đột biến – rối loạn di truyền, mất công dụng.
  • Ở những người bệnh bị xơ gan, một phần bilirubin được sản xuất trong lá lách thậm chí đi qua gan. Không chỉ có vậy, lớp nội mô thường bị suy yếu, tạo ra một rào cản giữa huyết tương và tế bào gan. Do đó, nồng độ bilirubin không phối kết hợp trong huyết thanh thường tăng trong trạng thái này.

7. Sự phối kết hợp của bilirubin

Glucuronid hóa bilirubin, một lượng lớn những hợp chất nội sinh (ví dụ, hormone steroid, hormone tuyến giáp, catecholamine), và một loạt hàm vị nền ngoại sinh (ví dụ như thuốc, chất độc, chất gây ung thư) enzyme, được gọi là uridine-diphosphoglucuronate glucuronosyltransferase (UGT).

Enzyme quá trình glucuronide là một trong những cơ chế giải độc quan trọng nhất của thể chất. Trong số những đồng phân của họ enzyme UGT, UGT1A1 rất quan trọng về mặt trong glucuronide hóa bilirubin. UGT1A1 là một protein nội tại của mạng lưới nội chất. Do đó, axit glucuronic chất nền uridine diphosphate glucuronic (UDPGA) phải vào không khí lưới nội chất để liên hợp.

Bilirubin diglucuronide là sắc tố chiếm ưu thế trong mật, chiếm hơn 80%. Tuy nhiên, ở những đối tượng người tiêu dùng giảm của bilirubin-UGT, tỉ lệ bilirubin diglucuronide giảm và bilirubin monoglucuronide thậm chí chiếm hơn 30% hàm vị liên hợp được qua mật.

8. Sự của bilirubin liên hợp

Bilirubin liên hợp được bài tiết qua màng ống mật của tế bào gan, vận chuyển tích cực ngược chiều gradient nồng độ. Sự tái hấp thu của bilirubin liên hợp bởi những tế bào gan được trung gian bởi hàm vị vận chuyển anion hữu cơ mặt phẳng.

Tăng cường lưu lượng mật (ví dụ bằng phương pháp truyền muối mật) hoặc trị liệu bằng phenobarbital làm tăng kinh nghiệm bilirubin tối đa. Mặt khác, sự của bilirubin liên hợp bị suy yếu trong một số trong những trạng thái mắc phải (ví dụ, viêm gan do rượu hoặc virus, ứ mật của thai kỳ) và những rối loạn tuần hoàn di truyền. Nó cũng thậm chí được phát sinh bởi nhiều (ví dụ, steroid được alkyl hóa, chlorpromazine).

9. Sự thoái hóa của bilirubin trong đường tiêu hóa

Sắc tố mật xuất hiện trong mật là ở dạng liên hợp (hơn 98%). Bilirubin liên hợp hòa tan trong nước và không được hấp thụ qua màng lipid của biểu mô ruột non. Trong lúc bilirubin không liên hợp được tái hấp thu một phần ở đường tiêu hóa. Lượng bilirubin ở trẻ sơ sinh bị tắc nghẽn đường ruột trên, chậm đi phân su hoặc nhát ăn. Điều này thậm chí làm tăng mức độ và thời hạn vàng da sơ sinh.

Nó có thể khiến vàng da sơ sinh nghiêm trọng hơn
Nó thậm chí khiến cho vàng da sơ sinh hơn

Bilirubin giảm bởi những enzyme của vi khuẩn trong ruột kết thành một loạt những phân tử, được gọi là urobilinogens. Hai urobilinoids chính được tìm thấy trong phân, urobilinogen và stercobilinogen. Dạng này không màu và chuyển sang màu vàng cam sau lúc oxy hóa môi trường ngoài. Trong tắc nghẽn đường mật hoặc ứ mật (ví dụ, trong mức độ đầu của viêm gan virus cấp tính), phân thậm chí có mất màu giống đất sét bạc màu. Urobilinogen và những dẫn xuất của chúng được hấp thu một phần từ ruột. , chúng được qua nước tiểu và phân.

Những vi sinh vật đường ruột tác động đến nồng độ trong bilirubin huyết thanh. Sự có mặt vi khuẩn Clostridium perfringens xuất hiện sản xuất urobilinoid trong phân kèm theo sự giảm một phần nồng độ bilirubin huyết thanh. Việc sử dụng một số trong những loại kháng sinh kéo dãn thậm chí sự nồng độ bilirubin huyết thanh.

10. Người mắc bệnh có nồng độ bilirubin không ổn định thậm chí có đặc biệt

Nồng độ bilirubin liên hợp tăng cao (do ứ mật), thận phụ trách 50 – 90% bilirubin liên hợp. Tuy nhiên, mật vẫn là con đường chính.

Urobilinogen được sản xuất nhờ sự phân hủy bilirubin của vi khuẩn qua mật vào ruột. Nó được hấp thu một phần trong ruột và trải qua gan. Phần không được gan hấp thu vào đường lưu thông chung và được một phần qua nước tiểu.

Sự urobilinogen trong nước tiểu thậm chí tăng thêm trong số trường hợp sau:

  • Sản xuất bilirubin . Ví dụ, trong trường hợp tan máu.
  • Tế bào gan hoạt động không hiệu suất cao trong việc tái hấp thu urobilinogen. Ví dụ, ở người bệnh xơ gan hoặc ở một số trong những mức độ của viêm gan.
  • Phơi nhiễm của bilirubin với vi khuẩn đường ruột. Ví dụ: táo bón hoặc sự phát triển của vi khuẩn.

trái lại, sự urobilinogen trong nước tiểu thậm chí bị giảm trong tắc nghẽn đường mật gần hoàn thành (ví dụ ung thư biểu mô tuyến tụy) hoặc ứ mật (ví dụ, trong mức độ đầu của viêm gan virus).

Những xét nghiệm lâm sàng tiêu chuẩn chỉnh cho urobilinogen không phân biệt mức độ urobilinogen trong nước tiểu hay thấp. Không chỉ có vậy, sự urobilinogen thậm chí giảm, hoặc tăng ở người bệnh viêm gan. Vì vậy, những xét nghiệm urobilinogen trong nước tiểu thường không hữu ích trong chẩn đoán phân biệt những bệnh gan.

Ở trẻ sơ sinh, nồng độ bilirubin trong huyết thanh tăng cao rõ rệt thậm chí tổn thương não, không ổn định thần kinh trung ương, bệnh não hoặc tổn thương thần kinh trung ương vĩnh viễn (kernicterus) đến tử vong.

11. Tác dụng có lợi

Tuy nhiên nồng độ bilirubin trong huyết thanh như là một dấu hiệu của loại bệnh gan và độc tính trực tiếp của bilirubin. Tuy nhiên, nhiều nghiên cứu cho thấy, ở nồng độ sinh lý trong huyết thanh, bilirubin có tác dụng chống oxy hóa. Tác dụng này có liên quan giảm mắc bệnh mạch vành, giảm tyỉ lệ tử vong do ung thư. Ngoài ra, biliverdin (và bilirubin), những khác của phân hủy hemeoxygenase qua trung gian (ví dụ là sắt và CO) cũng thậm chí có vai trò ở gan.

Bilirubin huyết thanh là một xét nghiệm thường quy trong chẩn đoán và tìm kiếm các nguyên nhân phát sinh vàng da hay các bệnh liên quan đến gan mật. Dù không phải chỉ số đặc trưng về một tình trạng bệnh, nhưng xét nghiệm này vẫn có nhiều lợi ích trong việc phân biệt và theo dõi một số tình trạng của bệnh nhân. Ngoài tác dụng có hại, bilirubin cũng liên quan đến một số tác dụng chống oxy hóa và có vai trò sinh lý ở gan.

Bình luận facebook

Đăng ký

Đăng ký để nhận tin tức mới nhất